95
şubat
2013
Mısır Seferi’nde Sultan Süleyman, adalara
dek uğurlar Paşa’yı ve dönüşünde de karşılar.
Pargalı,Padişah’ın verdiği hediyeye eşdeğer bir
hediye sunarak teamül dışına çıkar.
1525’
de Mohaç ve Budin alınır. Paşa, Bu-
din ganimeti olan mitolojik “Üç Güzelleri
(
Herkül, Apollon, Diana heykelleri)” sarayı-
nın önüne koyar. Ancak İslam’a aykırılıkları
gerekçesiyle tepki çeker. Figânî’nin bu olaya
yazdığı beyit ise şâirin idamına sebep olur
(1532): “
İki İbrahim geldi dünyaya; biri putları
yıktı, biri putlar dikti.” Hediye edilen Kur’an-ı
Kerim’leri kabul etmemesi de halkın tepkisine
neden olur.
Tuğ meselesi
Serasker olmasıyla devleti tek başına yö-
nettiği söylentileri artar. Birçok ayrıcalığa ve
servete kavuşur. Asıl hayret verici olan “altı
tuğ”dur. “Dört tuğ” taşıyan padişahlar sadra-
zamdan az sayıda tuğ taşıyamayacaklarından,
fermanla padişahlar “yedi tuğ” taşımaya baş-
larlar. İbrahim Paşa ile Kanûnî arasındaki tek
fark yedinci tuğ olan “hilafet tuğu”dur.
Kral’a denklik
İstanbul Antlaşması’nı (1533) yapar. Kral
Ferdinand, Kanûnî’ye “baba” ve Pargalı’ya
kardeş” olarak biat eder. Elçiler, dîvanda
Pargalı’nın Ferdinand’ı temsil etmesini talep
eder. Böylece Osmanlı Sadrazamı, Avusturya
İmparatoru’na eşit pozisyona gelir ve Paşa,Hı-
rıstiyan âleminin liderini kontrol altına alır.
İdama yürüyüş
İktidar hırsı:
Gözle görünür hale gelen ik-
tidar hırsı, Pargalı’nın infazında kilit noktası
olur. Ferdinand’ın elçisine hitap ederken hırsı-
nı gizleyemez: “Bu büyük devleti idare eden be-
nim.Her ne yaparsam, yapılmış olarak kalır. Zira
bütün kudret benim elimdedir.Memuriyetleri ben
veririm, eyaletleri ben tevzî ederim, verdiğim ve-
rilmiş ve reddettiğim reddedilmiştir. Büyük Pa-
dişah bir şey ihsan etmek istediği veya ettiği vakit
bile eğer ben onun kararını tasdik etmeyecek olur-
sam, gayr-i vâki gibi kılınır. Çünkü her şey; harp,
sulh, servet ve kuvvet benim elimdedir.”
İskenderPaşameselesi:
Defterdarİskender
Çelebi ile Pargalı’nın arası Irakeyn Seferi’nde
açılır. Paşa, Diyarbakır ve Musul’dan Bağdat’a
girmeyi planlar. Ancak Çelebi, Pargalı’nın
otoritesine karşı çıkar ve Ulama Paşa ile birlik-
te rotanın Tebriz’e çevrilmesini sağlar. Amaç,
Pargalı’yı başarısızlığa sürüklemektir. Nitekim
Tebriz kayıpları Paşa’nın önemli hatalarından
kabul edilir. Pargalı’ya istediğinden az kişi
gönderen Çelebi, düşmanlığa davetiye çıkarır.
Suriye Defterdârı Nakkaş Ali Bey ise makam
sevdasıyla bu havayı körükler.
Tebriz alınır ama Pargalı kayıpları Çelebi’ye
yükler. Çekişmeye dönüşen ilişki, Bağdat Se-
feri sonrası İskender Çelebi’nin haksız ida-
mıyla son bulur. İnfazda dikkat çeken, yine
Pargalı’nın egosudur. İskender Çelebi idam
öncesi “Pargalı’nın da Irak’lılarla işbirliği yap-
tığını, suçu birlikte işlediklerini” belirten bir
mektup yazar. Çelebi’nin rüyasında hesap sor-
duğu Kanûnî’nin, Pargalı’ya kin beslediği ri-
vayet edilir. Kanûnî’nin pişmanlığı Pargalı’nın
infazını hızlandırır.
Serasker Sultan” sıfatı:
Serasker sıfatına
sahip tek Vezir-i Âzam olan Pargalı, Bağdat’ta
Serasker Sultan” olarak ferman imzalar ve bu
küstahlık bardağı taşırır.
Hürrem Sultan ve Şehzadeler:
Pargalı,
tahta geçişte ŞehzadeMustafa’yı destekleyerek
Hasekî Hürrem Sultan’ı karşısına alır. Arala-
rında güç rekabeti olur. Hürrem Sultan’ın, sal-
tanat aleyhine davrandığını söyleyerek infazda
etkin olduğu rivayet edilir.
Diğer nedenler:
Hırıstiyan olduğu söylen-
tisi ayyuka çıkar. Hediye Kur’an-ı Kerim’leri
reddetmesi halkı kışkırtır. Irakeyn Seferi ve
Azerbaycan kayıpları nedeniyle Sultan Süley-
man ile bağları zedelenir. Yüksek harcamaları,
Hatice Sultan’a ilgisizliği gibi artçılar da zirve-
den inişi hızlandırır.
Tutku dolu hırsını dizginleyemeyen
Pargalı’nın askerî, diplomatik, sanatsal başarı-
ları idamını önlemeye yetmez.14Mart akşamı
Kanûnî’yle iftar yapıp sarayda geceler ve dört
dilsiz cellat tarafından odasında boğularak in-
faz edilir. “Makbul İbrahim Paşa’nın 1523’te
başlayan 13 yıllık tutku dolu zirve yolculuğu,
1536’
da “Maktul İbrahim Paşa”olarak son bu-
lur. Kabrinin yeri ise gizlenir.
birçoklarına “hâmî” olarak, Osmanlı’nın âdil
yönetimi ve hâmîlik yapısı hakkında da önem-
li bir göstergedir.
Hatice Sultan ile evlilik
Pargalı, Vezir-i Âzam olduktan sonra, tari-
he 22 Mayıs 1524 Şenliği olarak kaydedilen
muhteşem bir düğünle Kanûnî’nin kız kardeşi
Hatice Sultan ile evlenir.
“-
Senin Hatice’mle düğünün mü, yoksa Şehza-
delerimin sünnet düğünümü daha ihtişamlı olmuş-
tur Pargalı?/ -Benim düğünüm gibi şimdiye kadar
olmamış ve olmayacaktır Hünkârım!/ -Nedendir
Pargalı?/ -Sizin düğününüzde benim düğünüm-
deki kadar büyük bir davetli yoktur. Benim düğü-
nüm, zamanın Süleyman’ı olan Mekke ve Medine
Padişahı’nın huzuruyla müşerref olmuştur.”
Bu diyalog, düğünü anlatmaya yeter sanı-
rım. Çift, At Meydanı’nda, Padişah’ın kendi-
leri için özel olarak yaptırdığı sarayda oturur-
lar.Fatih’teki saray,1983’ten beri Türk ve İslam
Eserleri Müzesi olarak hizmet vermektedir.
(
Pargalı’nınHatice Sultan ile evliliği konusun-
da tereddütler var. Eşi bir başkası da olabilir.)
Hediyeler
Kaynakça
Afyoncu, E. (2011). Muhteşem Süleyman (Kanuni Sultan Süleyman ve Hürrem Sultan). Yeditepe Yay. 
Danişmend, İ.,H. (1971). İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi. C:2.
Emecen, F. (2000). “İbrahim Paşa, Makbul”. TDV- İslam Ans. C: 21.
Gökbilgin, T. (1949). “İbrâhîm Paşa, Pargalı, Frenk, Makbûl, Maktûl”. İslâm Ans.
Hammer Prugstall, B., J. (1984). Osmanlı Devleti Tarihi. C: 4.
Jenkins, H., D. (1911). İbrahim Pasha Grand Vizir of Suleiman the Magnificent. Columbia Unv.
Lâtîfî. (1986). Enisü’l- Fusaha ve Evsaf-I İbrahim Paşa. Hz. M. İsen. Selçuk Ünv. Yay.
Ortaylı, İ. (2006). Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek. Timaş Yay.
Osmanzade Ta’ib, A. (1969). Hadiqat ül-vüzera (Der Garten der Wesire). Hz. D. Robischon.
Peçevî, İ. (1968). Peçevî Tarihi. Çev. M. Uraz.
Tezcan, E. (2004). Pargalı İbrahim Paşa Çevresindeki Edebî Yaşam, Master Tezi, Bilkent Ünv.
Uzunçarşılı, İ., H. (1965). “Kanunî Sultan Süleyman’ın Vezir-i Âzamı Makbûl ve Maktûl İbrahim Paşa Padişah Dâmadı
Değildi” Belleten. C: 29.