70
şubat
2013
>>
Bu bağlamda Abdullah Gül’ün
Erivan’a iki ülke milli takımları arasında-
ki futbol maçını izlemeye gitmesi ve 2009
yılında normalleşme süreci için çizilen yol
haritasının açıklanması, bu diplomatik süre-
cin somut göstergeleridir. Bununla birlikte
İsviçre’nin gözetiminde, 31 Ağustos 2009
tarihinde, Zürih’de imzalanan protokoller
normalleşme sürecinin en önemli gelişme-
lerinden biri olmuştur.
Protokollerin amacı, iki ülke arasındaki
özellikle siyasi ve ekonomik ilişkilerin yeni-
den canlandırılmasıdır. Türkiye, Ermenile-
rin soykırım iddialarına karşılık olarak 1915
olaylarının araştırılması için “ortak bir tarih
komisyonunun kurulmasını” talep etmekte-
dir. Protokoller ile ikili arasındaki en büyük
gerilime neden olan soykırım iddialarına
netlik kazandırılmak hedeflenmektedir.
Ayrıca 1992’de kesilen siyasi ve diplomatik
ilişkilerin yeniden inşası öngörülmektedir.
Buna ilaveten sınırların ticaret ve turizme
açılması amaçlanmaktadır. Protokoller ile
Ermenistan, -bölgesinde- dışında kaldığı
siyasi ve ekonomik dinamiklerle yeniden
buluşarak siyasi yalnızlıktan kurtulabilecek
ve Batılı devletlerle ilişkilerini geliştirme
fırsatı yakalayabilecekti. Türkiye ise sıfır
sorun politikasının gereğini yerine getir-
miş olacak ve bölgesel istikrarın önündeki
en önemli engeli kaldırmış olacaktı. Ancak
protokollerden planlandığı şekilde sonuçlar
alınamadı.
Özellikle protokollerde Kars Antlaşma-
sı’nın açıkça dile getirilmemesi ve Ermenis-
tan’ın Karabağ’dan çekilme taahhüdünün
yer almaması, Türkiye tarafından şüpheyle
karşılanmıştır. Protokollerin 2011 yılında
Ermenistan tarafından askıya alınması, iki
ülke arasındaki normalleşme ve barış süre-
cinin başarısızlıkla sonuçlanmasına neden
olmuştur. Özellikle Ermenistan Anayasa
Mahkemesi’nin protokolleri onayladıktan
sonra onama kararına eklediği şerh ve bazı
yorumlamalar iki ülke arasındaki güven
ortamını sarsmıştır. Dolayısıyla normalleş-
tirme sürecinin canlanabilmesi için iki ülke
arasındaki güvenin yeniden tesis edilmesi
gerekmektedir. Protokollerin tekrar hayata
geçirilmesinin mümkün olmadığı, ancak
protokollerin içinde yer alan bazı önlemle-
rin devreye sokularak ilişkilerin yumuşatıla-
bileceği ifade edilmektedir.
Türkiye, komşuları ve çevresiyle barış ve
istikrara dayalı ilişkileri öne çıkarmaktadır.
Çok boyutlu dış politika felsefesi kapsa-
mında, komşularıyla sıfır sorun anlayışı ile
sorunlarını diyalog yöntemiyle çözmeye
çalışmakta ve bölgesinde bir barış kuşağı
oluşturmak amacıyla arabulucu ülke rolü
üstlenmektedir. Komşularıyla ve bölgesin-
deki devletlerle ilişkilerini normalleşme dü-
zeyine getiren Türkiye’nin Ermenistan ile
olan ilişkilerinde iyileşme olmaması,sıfır so-
run politikasının uygulamadaki başarısının
sorgulanmasına neden olmuştur. Kuşkusuz
Türkiye, bölgesinde işbirliği ve istikrarın
oluşması için ikili ilişkilerin normalleşmesi-
ni istemektedir. Bu bağlamda Ermeni dias-
porası ve Ermenistan’ın girişimlerini yakın-
dan izlemeli, uluslararası arenada soykırım
iddialarına karşı sürdürülebilir bir strateji
geliştirmelidir.
Bilindiği üzere Türkiye’nin bölgede ve
uluslararası ortamdaki yükselişinden endi-
şelenen aktör devletler, soykırım iddialarını
Türkiye’ye karşı bir yıpratma aracı olarak
kullanarak tüm dünyaya yaymaya çalışmak-
tadırlar. Dolayısıyla Türkiye’nin proaktif dış
politikasını engellemeye çalışan bu girişim-
lere karşı Türkiye, tarihî geçmişten ve ulusal
çıkarlarından ödün vermeden bir strateji
geliştirmek zorundadır. Bununla beraber
Ermenistan’ın komşuları ile ilişkilerini güç-
lendirmesine ortam oluşturmalı, böylelikle
Ermenistan’ı işbirliğine zorlayacak fırsat-
lar elde etmelidir. Sonuç itibariyle Ermeni
soykırımı meselesinin çözümü için, sorunun
özellikle uluslararası platformda özgürce
tartışılmasının önünün açılması gerekmek-
tedir.
T
ÜRKİYE
ve Ermenistan arasındaki ilişkilerde,
Türkiye’nin yeni dış politika algısına da paralel olarak,
sorunlara rağmen bazı önemli gelişmeler yaşanmış-
tır. İki ülke arasında adeta donmuşluk vaziyetinde olan
ilişkiler, uluslararası aktörlerin ve kamuoyunun izlediği dinamik bir
diplomatik sürece dönüşmüştür.
Ermenistan ile sıfır sorun mu?
Fatma Şura Bahsi
haber
ajanda
Dış Siyaset