92
ekim
2013
haber
ajanda
Teknoloji
mahkûmdur. Öncelikle üni-
versitelere, kuruldukları gün-
den bugüne yüklenen mis-
yonlar değişmekte, beklentiler
farklılaşmaktadır. Bu duruma
paralel olarak toplumlar da
tarımdan sanayi toplumu ti-
pine, oradan da bilgi toplumu
olmaya doğru hızla değişmek-
tedirler. Teknoloji gelişmekte,
iletişim ve ulaşım artmakta
ve kolaylaşmaktadır. İnsanlar
eskiye göre daha gelişkin du-
ruma gelmektedirler. Üniver-
siteler de bu değişimlere tep-
kiler vererek kendilerini yeni-
lemekte ve geliştirmektedirler.
Toplumda ve üniversitelerde
meydana gelen bu değişim-
lerin temelinde -en önemli
değişim ajanı olan- teknolojik
gelişmeleri ve özellikle de bilgi
teknolojilerindeki köklü deği-
şimleri görmek mümkündür.
İnsanlığın başlangıçtan gü-
nümüze geçirdiği değişimleri,
tarım öncesi, tarım, sanayi, bil-
gi ve bilgi ötesi çağ olarak tes-
pit ettiğimizde üniversiteler de
bu değişime paralel hareketler
geçirmişlerdir. Tarım çağında
kurulan üniversiteler “1. nesil”
olarak nitelenmekte ve daha
çok “dinî otoriteler” tarafın-
dan kurularak sadece bilgileri
sonraki kuşaklara aktarma
(
eğitim) amaçlı yaşamışlardır.
Sanayi devrimiyle birlikte “2.
nesil” üniversiteler kurulmaya
başlanmış ve üniversitelerin
fonksiyonları arasına eğitimin
yanında araştırma ve -biraz da-
sanayi işbirliği eklenmiştir. “3.
nesil” üniversiteler ise bu fonk-
siyonların yanı sıra toplumsal
sorumluluk ve birlikte üretme
gibi fonksiyonları kendi görev-
leri arasında görmüştürler.
Ülkemizde, bugün 200’e ya-
kın üniversite bulunmaktadır.
Üniversite bulunmayan şehri-
miz yoktur. Tamamen İngiliz-
ce eğitim veren sadece birkaç
üniversite bulunmaktadır. Ku-
ruluş aşamasında bazı üniver-
sitelerin başka üniversitelerden
bölünerek hayata geçirilmiş
olmaları eleştiri almıştır. Bu
Biri dünyada,
diğeri Türkiye’de iki proje eş zamanlı olarak başlatılı-
yor. Birbirindenbağımsız yürütülenprojelerinher ikisininde fonu çok
yüksek. Her ikisi de beyinle ilgili projeler. Bunlardanbirincisi, AB tara-
fından finanse edilen “Uluslararası İnsanBeyni Projesi”; diğeri de TÜ-
BİTAK tarafından finanse edilen “BeyinSinyallerininKodÇözümleri”ni
de içerenve 6 ayrı başlıktanoluşanbir projedir.
İNSANBEYNİ
PROJELERİ
İ
NSANOĞLU
,
insan beynini
çözmek için büyük çabalar
sarf ediyor ve beyni tam
olarak çözdüğünde pek
çok şeyi de çözebileceğini
düşünüyor. Mesela hastalık-
ların tedavisi, kötü huyların
yok edilmesi, beyni uzaktan
yönetme, kötü geçmişi silme,
hipnoz ve zihin kontrolü gibi
pek çok alan, beynin keşfiyle
birlikte daha kolay yapılabilecek
uygulama ve tedavi arasında
sayılabilir. Beyin, adeta yeni bir
silah durumunda. Çünkü beyinle
ilgili birtakım araştırmalar onu
yönetmekle ilgili. Bu durumda,
kitleleri düşük frekansları be-
yinlere göndererek yönetmek
mümkün olursa, “dijital terö-
rizm” ismini verdiğimiz sorun da
ortaya çıkacak.
Biri dünyada, diğeri Türkiye’-
de iki proje eş zamanlı olarak
başlatılıyor. Birbirinden bağım-
sız yürütülen projelerin her
ikisinin de fonu çok yüksek. Her
ikisi de beyinle ilgili projeler.
Bunlardan birincisi, AB tarafın-
dan finanse edilen “Uluslararası
İnsan Beyni Projesi”; diğeri de
TÜBİTAK tarafından finanse
edilen “Beyin Sinyallerinin Kod
Çözümleri”ni de içeren ve 6 ayrı
başlıktan oluşan bir projedir.
Uluslararası İnsan Beyni
Projesi
Çoğunluğu Avrupa ülke-
sinden 135 bilimsel kurumun
katılımıyla gerçekleşen ve 10
yıl sürecek olan Uluslararası
İnsan Beyni Projesi’ne 2013
yılında başlandı. Toplam maliye-
tinin 1,5 milyar doları bulması
beklenen araştırma, kısmen
Avrupa Birliği tarafından finan-
se ediliyor. İngilizce “Human
Brain Project” ya da kısaca
HBP” olarak bilinen projenin
amacı, insan beyninin işleyişini
bilgisayar ortamına taşıyacak
teknolojileri geliştirmek. Ayrıca
her yıl on binlercesi yayımlanan
beyin araştırmalarını bir araya
getirerek bir veri tabanının
oluşturulması da hedefleniyor.
100
milyar sinir hücresi
Hâlihazırdaki bilgisayar
teknolojisi, beynin işlevlerini
taklit edebilecek düzeyde değil.
Fakat önümüzdeki on yıl içeri-
sinde süper bilgisayarların insan
beyni kadar hızlı ve karmaşık
çalışma yetisine yaklaşabileceği
tahmin ediliyor. Bilim çevreleri,
İnsan Beyni Projesi’ni insanın
genetik haritasının çıkarıldığı
İnsan Genomu Projesi’ne
benzetiyor. Genom Projesi,
dünyanın dört bir yanından
gelen binlerce araştırmacının
katkılarıyla on yılı aşkın bir
sürede gerçekleşmişti. Ancak
İnsan Beyni Projesi, beynin tam
bir haritasını çıkarmayı vadet-
miyor. Bu süreç, insanoğlu için
şu an aşırı karmaşık bir iş. İnsan
beyni 100 milyar sinir hücresi
ve 100 trilyon sinaptik bağlantı
içeriyor.
Nöromorfik makinalar
Proje kapsamında beynin
sınırlı simülasyonları yaratılacak.
Örneğin Manchester Üniver-
sitesi araştırmacıları, beynin
yüzde 1’ini taklit edecek bir
model üzerinde çalışıyorlar.
Bu çalışmanın başındaki bilim
adamı Steve Furber, bilgisayar
teknolojisinin öncüleri arasında
sayılıyor.
Araştırmacılar, önümüzdeki
on yılda, bilişim teknolojisindeki
belli başlı ilerlemelerden birinin
nöromorfik” bilgisayarlar olaca-
ğını tahmin ediyorlar. Bir diğer
deyişle “makinaların insan beyni
gibi öğrenme kapasitesine
sahip olması” hedefleniyor.
TÜBİTAK
destekli beyin projesi
Devlet kesenin ağzını açtı
ve Türk bilim insanlarına beyin
araştırmaları için destek ve-
recek. “Beyin sinyallerinin kod
çözümleri”, “çok ölçekli beyin
devreleri” gibi farklı konular
araştırılmayı bekliyor.   
Türk araştırmacılar insan
beynine odaklanacak ve TÜBİ-
TAK da projelere destek sağla-
yacak. Projeyle insan beyninin
yetenek ve fonksiyonlarının
daha iyi anlaşılması ve hasta-
lıkların tedavisi yolunda yeni
teknolojik sistemlerin geliştiril-
mesi hedefleniyor. Karar, Bilim
ve Teknoloji Yüksek Kurulu
toplantılarında alınmıştı. Çağrı
yapan TÜBİTAK da başvuruları
almaya başladı. “Beynin farklı
bölgelerinin entegrasyonu”,
hastalık haritalarının çıkarılma-
sı”, “kök hücre çalışmaları”, “çok
ölçekli beyin devreleri”, “beyin
sinyallerinin kod çözümleri”
verilen başlıklar arasında yer
alıyor. Aralık 2013 ve Şubat
2014’
te olmak üzere 2 farklı
tarihte proje başvuruları yapı-
labilecek.
2.5
milyon liralık destek
Destek miktarı, küçük ölçekli
projelerde 500 bin liraya kadar
çıkabilecekken, orta ölçekli pro-
jelerde 500 bin ile 1 milyon lira
aralığında sağlanacak. Büyük
ölçekli projelerde ise 2,5 milyon
liraya kadar yükseltilecek bu
tutar. Burs, proje teşvik ikrami-
yesi, yurtdışı araştırma giderleri
ise bu rakama dâhil değil. Proje
yürütücüleri için 2 bin, yöneti-
cileri için de 2 bin 500 lira aylık
ücret verilecek. Küçük ölçekli
projelere en fazla 24 ay, orta
ve büyük ölçeklilere ise 36 ay
destek sağlanacak.