77
ekim
2013
rin öbür yakası Ermenistan. Bir taş atımı
mesafede. Bu tanım, sadece yakınlığı an-
latmak için. Yoksa taş atmaya kalkmadık.
Zira karşı tarafın yanlış anlama ihtimali
büyük. Ne olur ne olmaz, zevkine atılmış
bir taş yüzünden savaş başlatmayalım.
Harabe şehrin öbür tarafındaki vadide
ise dereler ve birbirine seslenen çobanlar.
Sürüleri başındaki çobanlar, uzaktan uza-
ğa bağırıp duruyorlar. O seslenişleri sık-
laştıran sebeplerden biri de sesin yankı-
lanması olsa gerek.
Her eseri tek tek dolaşarak, burada ya-
rım gün geçirdik.
***
Yerli yabancı ziyaretçiler gitti, sade-
ce sırt çantalı iki turist kaldı bizden baş-
ka. Güneş dağlara yaklaştı, hiç bitmeye-
cek gibi sürüler peşpeşe dönmeye başladı,
möö’ler mee’lere karıştı. Artık müze olan
Ani Harabeleri’nin demir kapısı kapandı.
Çay içerken, Ani’nin yanıbaşındaki kö-
yün çocuklarıyla sohbet ettik. Öyle asil,
öyle onurlu çocuklar ki, her yerde rastla-
yamazsınız. O güzel gözlerini daha fazla
seyretmek için sohbeti uzattık.
Köy küçücük olmasına rağmen, otlak-
tan dönen sığır sayısı ise binlerle ölçülür.
Bütün köylerde bu kadar çok hayvan bu-
lunsa, dünyanda en fazla hayvan sahibi
olan ülke haline geliriz. Ve et fiyatları da
çeyreğine iner. Hiç değilse yarısına.
***
Biraz da tarih bilgisi aktaralım. Kayıt-
lara göre Ani Harabeleri’nde ilk yerleş-
me M.Ö. 5000-3000 yıllarında Kalkolitik
Çağ’da başlar. Tarihi seyir içinde bölgeye
gelip hâkimiyet kuranların Ani şehrinde-
ki macerası başlıklar halinde şu şekilde sı-
ralanmaktadır:
M.Ö. 3000 - 2000 Eski Tunç Devri yer-
leşmesi... M.Ö. 2000’de Demir Çağı’nda
Hurri yerleşmesi... M.Ö. 900-700 yılla-
rı arası Urartu dönemi... M.Ö. 650 yıl-
larında Kimmer hâkimiyeti... M.Ö. 626-
149
Saka Türkleri (İskit) hâkimiyeti...
M.Ö. 350-300 yıllarında şehir Oğuz
Boyları’ndan Arsaklıların Kamsarakan
soyundan Karampart tarafından yeniden
kurulmuştur. M.S. 430-646 yılları arasın-
da Sasani (Pers) hâkimiyeti... M.S. 646
yılında Halife Hz. Ömer devrinde Müs-
lümanların eline geçmiştir. M.S. 732’de
Bağratlı Beyliği egemenliği başlar.
M.S. 966’da Bağratlı III. Aşot tarafın-
dan şehir surları yaptırılarak Ani Krallık
Merkezi olmuştur. M.S. 1045’te Bizans-
lıların eline geçmiştir. M.S. 1064’te Sel-
çuklu Sultanı Alparslan tarafından şehir
alınarak Şeddat Oğulları Beyliği’ne veril-
miştir. M.S. 1199’da Gürcü Atabeyleri’n
eline geçmiştir. M.S. 1226’da Harzem-
şah Devleti’ne tâbi olmuştur.M.S. 1235’te
Moğol istilasına uğrayarak şehir tahrip
edilmiş ve sonra eyalet merkezi olmuştur.
M.S. 1339 - 1344 arasında İlhanlılar ege-
menliğine geçmiştir.M.S. 1406-1467 ara-
sında Karakoyunlu Devleti hâkimiyeti...
M.S. 1467 - 1516 Akkoyunlular Devle-
ti hâkimiyeti... M.S. 1516 - 1534 arasında
Afşar Türkleri hâkimiyeti... M.S. 1534’de
Osmanlı İmparatorluğu topraklarına ka-
tılmıştır. M.S. 1878’de Ruslar tarafından
istila edilmiş ve 40 yıl anavatandan ayrı
kalmıştır. MS. 1921’de İstiklal Harbi sıra-
sında Ruslardan geri alınmıştır.
Görüldüğü gibi, kayıtlarda Türklerin
Ani’ye ilk hâkimiyetleri, Milattan Önce
626
yılında İskitler ile başlıyor. Müslü-
manların ilk gelişi ise miladi 646 yılın-
da Hz. Ömer devrinde. O gün bugün-
dür hâkimiyetimiz altında. Kısa dönemler
itibariyle elden çıkmışsa da Ani’den ta-
rih boyunca ayrılmamışız. Son dönemde
Ani’den âniden ayrılmamızı bekleyenlerin
işi zor. Çok zor... Mecburen kıyamete ka-
dar beklemeye devam edecekler.
5 6